Hoeveel beeldpunten heb je echt nodig?
De zin en onzin
van de megapixelbrij
Je stapt de fotowinkel binnen voor een digitale camera. En voor je het weet praat je in miljoenen beeldpunten of megapixels. Maar wat zijn die megapixels nou helemaal? En hoeveel van die pixels zijn genoeg voor wat jij met die camera wil doen? Dit verhaal gaat over echte beeldpunten of pixels (picture elements), dus het aantal beeldpunten dat uit de sensor komt. FOTOcentraal laat licht schijnen op de zin en onzin van de megapixel.
In een klassieke camera doe je een kleinbeeldfilm of APS-filmpje. Je koopt een camera omdat de fabrikant zulke mooie lenzen slijpt en daarmee ook erg scherpe objectieven samenstelt. Je koopt een bepaalde camera omdat die camera tegen een stootje kan. Je kunt een camera kopen omdat hij klein en compact is of omdat hij de beste prijs-beeldkwaliteit en betrouwbaarheid biedt binnen jouw budget. Eén ding is zeker, door te letten op de kwaliteit van de lenzen en het complete objectief zet je een belangrijke stap naar scherpe, gedetailleerde foto's. Maar je moet nog een belangrijke beslissing nemen: de keuze van de juiste film. Want je bent dan afhankelijk van de filmfabrikant hoe grofkorrelig de film is, dus hoeveel fijne details de film kan vastleggen. Verdwijnen er teveel details of zijn contrast en helderheid niet goed, dan koop je die film nooit meer en je gaat op zoek naar betere film.
Er zijn bij de klassieke fotografie dus twee factoren van belang voor de beeldkwaliteit, de scherpte en helderheid van de opnamen: de kwaliteit van het objectief en van de film. Bij een digitale camera koop je de 'digitale film', dus de sensor, tegelijk met de camera. Je kunt die 'digitale film' alleen nooit meer vervangen. Daarom moet je bij de aanschaf van een digitale camera niet alleen letten op de kwaliteit van de lenzen, maar ook op de kwaliteit van die sensor, dus op de kwaliteit van het hele optische systeem. Dat is niet gemakkelijk, zeker als je wilt vergelijken. Daarom is er FOTOcentraal. Wij vergemakkelijken die keuze door zoveel mogelijk camera's te testen met zware nadruk op de beeldkwaliteit en de totale prijs-kwaliteit van die camera's.
Resolutie
De achilleshiel van digitale fotografie is de resolutie, het oplossend vermogen van de sensor. Die resolutie is af te leiden uit het aantal beeldpunten op de sensor, die uitgedrukt worden in megapixels. Vanaf de 3-megapixelcamera begonnen resolutie en scherpte in de buurt te komen van de zwakste klassieke, analoge camera's: kleinbeeld wegwerpcamera en de eenvoudige APS-camera (Advanced Photo System). Dat APS is overigens niet zo geavanceerd als het klinkt, want de verkleining van de camerabehuizing leidde ook tot een verkleining van het filmformaat. Een APS-negatief is bijna de helft van een kleinbeeld of 35 mm-negatief. APS bevat minder detail en kan daardoor niet voor dezelfde uitvergrotingen gebruikt worden als de kleinbeeldfoto.
Inmiddels zijn er digitale camera's die plaatjes produceren van vier, vijf, zes en zelfs zeven en acht megapixel, niet alleen in compactcameramodel, maar ook als spiegelreflex- en professionele camera. Die laatste twee groepen hebben zelfs hogere resoluties en kunnen dus nog meer details vastleggen. Het zijn en blijven ook de duurste camera's, ondanks de sterke daling van hun prijzen. De eerste Canon spiegelreflex was voorzien van een digitale achterwand van Kodak. Hij kostte bijna 30 duizend gulden (12,3 duizend euro), inclusief btw, werkte met standaardobjectieven en woog bijna vijf kilo. Inmiddels heeft iedere fotofabrikant moderne, digitale topcamera's die een stuk lichter en veel goedkoper zijn en een hogere resolutie hebben.
Sensorresolutie en kleinbeeldfilmresolutie
Een eenvoudig microscopisch onderzoek laat zien dat de resolutie van zilverhalide (klassiek fotomateriaal) van de allerslechtste kwaliteit minstens 1200 dpi is. En dat geldt zelfs voor het eenvoudigste filmmateriaal nadat het uit de gewone ontwikkelcentrale komt. De individuele kleurdeeltjes in die kleinbeeldfilm hebben een grootte van ongeveer 1 micrometer (1 miljoenste meter). Analoog filmmateriaal heeft zodoende een theoretische resolutie van 25400 dpi. Maar de verdeling van die kleurgevoelige deeltjes in de filmemulsie is helemaal niet zo gelijkmatig als bij een sensor. Na wat verder doorrekenen blijkt dat 6000 dpi een redelijke resolutie is waarmee een 35 mm negatief of dia gescand zou moeten worden om alle informatie digitaal vast te leggen die kleinbeeldfilm ook registreert. Als een sensor die kwaliteit zou moeten benaderen, dan zou hij ongeveer 6000 x 8520 beeldpunten moeten tellen, dat is ruim 50 megapixel. Bovendien zou de kleurdiepte minstens 42-bits moeten zijn. In totaal betekent dat 256 MB ruwe data per foto. Het zal nog wel even duren voordat digitale camera's dit aankunnen. Want behalve een enorm krachtige en supersnelle CCD, is hiervoor ook heel veel geheugen nodig en niet te vergeten, ook een ontzettend snelle processor in de camera.
Hoeveel pixels voor welke toepassing?
Hoeveel pixels heb je nou echt nodig voor welke toepassing? Eigenlijk kun je dat helemaal bepalen uit de eisen die je achteraf aan die opnamen stelt. 3 of 4 megapixel is ruim voldoende als je ze alleen maar afdrukt op 10 x 15 cm fotopapier. Dat geldt ook wanneer je ze bij de afdrukcentrale of de een-uurs-service laat afdrukken op die papiermaat, zonder ze ooit uit te vergroten.
Wil je in de maximale resolutie van een fotoprinter (ongeveer 300 dpi) op A4-formaat afdrukken dan zul je minstens een 6 megapixelcamera aan moeten schaffen. En als je dan ook nog wilt uitvergroten dan vormen de technische (en financiële) mogelijkheden de bovengrens voor de maximaal mogelijke uitvergroting. Voor de webpublicist die ook nog een beetje wil uitvergroten, zal een 3 megapixel camera alle mogelijkheden bieden. Die camera's zijn relatief goedkoop, dus het is dan zeker interessant om een camera te kopen met een ruime zoomlens en veel fotografische instelmogelijkheden. Of met de mogelijkheid videobeelden op te nemen in een resolutie van 640 x 480 met minstens 25 beelden per seconde.
Weet je zeker dat je alles uit de opnamen wilt halen, kies dan voor de grootste sensor die je kunt betalen. Ze zijn lekker flexibel, want met die hoogresolutiecamera's kun je ook laagresolutie foto's maken. Zoek je een vakantiecamera dan heb je met de keuze voor een 4 of 5 megapixelmodel een beetje van-alles-wat. Let op het bedieningsgemak en de compactheid. Ga je je eerste camera kopen en weet je nog niet of die digitale fotografie iets voor jou is, schaf dan een goedkoop, simpel 2 megapixel apparaat aan. Hou in je achterhoofd dat je waarschijnlijk binnen een paar 
maanden besluit een echte camera te kopen. Dus kijk of die camera nog te gebruiken is als familie- of kindercamera. Probeer hem lekker uit, schiet plaatjes naar hartelust en bevalt die digitale fotografie, dan kun je hem zonder al te veel schuldgevoel doorschuiven naar de kinderen, je ouders of je partner die 'alleen maar kiekjes wil maken'.
Onzin
In de digitale camerawereld horen nog wel eens onzinverhalen. Een van die onzinnige uitspraken kunnen we hier meteen uit de wereld helpen. Zo hoor je nog wel eens: "Megapixels en resolutie zijn onbelangrijk. Een 3 megapixel camera kan mooiere opnamen maken dan een 6 megapixel camera". De eerste uitspraak is onzin, de tweede kan waar zijn, maar dat is gelukkig grote uitzondering.
Zoals we zagen moet de digitale camera een goed objectief en een goede sensor hebben om scherpe foto's te kunnen maken. Natuurlijk kan een camera met een 6 megapixel sensor onscherpe foto's maken als hij een slecht objectief heeft. Die sensor registreert dan een onscherp beeld, maar wel met een resolutie van 6 megapixels, dus weinig detail. Het omgekeerde is ook mogelijk en komt waarschijnlijk meer voor: een laagresolutie sensor met een goed objectief. De foto's uit die camera kunnen vervolgens scherper zijn dan de opnamen uit die 6 megapixelcamera. Megapixels zijn dus erg belangrijk, mits het objectief van goede kwaliteit is. Hoe beter de afstemming van optiek en sensor is, des te hoger wordt onze waardering voor de beeldkwaliteit.
Relatie sensorresolutie-afdrukformaat (4:3):
| Sensorresolutie | Afdrukformaat | |||||
| Aantal beeldpunten (effectief) |
Resolutie | Relatieve groei |
Gewone afdruk (100 dpi) |
Goede afdruk (150 dpi) |
Betere afdruk (200 dpi) |
Beste afdruk (300 dpi) |
| 77.000 pixels | 320 x 240 | - | 8 x 6 cm | 5 x 4 cm | 4 x 3 cm | 3 x 2 cm |
| 307.000 pixels | 640 x 480 | 299% | 16 x 12 cm | 10 x 8 cm | 8 x 6 cm | 5 x 4 cm |
| 786.000 pixels | 1024 x 768 | 156% | 26 x 20 cm | 17 x 13 cm | 13 x 10 cm | 9 x 7 cm |
| 1,3 megapixel | 1280 x 1024 | 65% | 33 x 26 cm | 22 x 17 cm | 16 x 13 cm | 11 x 9 cm |
| 2 megapixel | 1600 x 1200 | 46% | 41 x 30 cm | 27 x 20 cm | 20 x 15 cm | 14 x 10 cm |
| 3 megapixel | 2048 x 1536 | 63% | 52 x 39 cm | 35 x 26 cm | 26 x 19,5 cm | 17 x 13 cm |
| 4 megapixel | 2240 x 1680 | 29% | 57 x 43 cm | 38 x 28 cm | 28 x 21 cm | 19 x 14 cm |
| 5 megapixel | 2560 x 1920 | 25% | 65 x 33 cm | 43 x 33 cm | 33 x 16 cm | 22 x 17 cm |
| 6 megapixel | 2856 x 2142 | 20% | 73 x 51 cm | 48 x 36 cm | 36 x 27 cm | 24 x 18 cm |
| 7 megapixel | 3072 x 2304 | 17% | 78 x 59 cm | 52 x 39 cm | 39 x 29 cm | 26 x 20 cm |
| 8 megapixel | 3264 x 2448 | 14% | 83 x 62 cm | 55 x 41 cm | 41 x 31 cm | 28 x 21 cm |
| 12 megapixel | 4048 x 3040 | 50% | 103 x 77 cm | 69 x 51 cm | 51 x 39 cm | 34 x 26 cm |